ANG DIGMAAN NG KAKAYAHAN: VP SARA DUTERTE, BINALIKAN NG PALASYO ANG ‘PAGKAPABAYA’ SA DEPED MATAPOS TAWAGING ‘WALANG KAKAYAHAN’ SI PBBM

Sa isang pangyayaring tila opisyal nang nagtatapos sa kasaysayan ng “UniTeam,” isang mabigat na palitan ng salita ang sumiklab sa pagitan ng mga pinakamataas na pinuno ng bansa, na naglalantad ng malalim at mapanganib na lamat sa kanilang dating alyansa. Ang atensiyon ay hindi na nakatuon sa pagkakaisa, kundi sa isang matinding digmaan ng kakayahan kung saan ang Bise Presidente at ang mismong administrasyon ay nagbabatuhan ng mga akusasyong nagpapahina sa kanilang kredibilidad sa harap ng publiko. Ang pinakahuling kabanata ng political schism na ito ay nagbukas nitong Biyernes, Mayo 9, 2025, nang harapin ni Bise Presidente Sara Duterte ang DOJ, kasabay ng isang serye ng mapanira at direktang mga pahayag laban kay Pangulong Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. na kaagad namang sinagot ng Palasyo ng Malacañang.

Ang tensyon ay hindi na maitago. Mula sa tila personal na atake ni VP Sara sa kakayahan ng Pangulo hanggang sa pormal na pag-ungkat ng Palasyo sa kanyang mga nakaraang kapalpakan sa Department of Education (DepEd), ang bawat salita ay may bigat ng pulitikal na dinamita. Ang sitwasyong ito ay hindi lamang isang simpleng pag-aaway. Ito ay isang krisis sa pamumuno na nagtutulak sa bansa na pag-isipan kung sino talaga ang dapat na may hawak ng timon, at naglalantad sa madla ng mga isyung matagal nang sinubukang itago sa ilalim ng matamis na salita ng unity.

Ang Pagsabog ng Salita: Ang Akusasyon ng Kawalan ng Kakayahan

Ang pinakamatinding gatilyo sa pampublikong hidwaan na ito ay nagmula sa mga pananalita ni VP Sara sa isang pagpupulong ng PDP-Laban noong Miyerkules, Mayo 8. Sa harap ng mga kaalyado, diretsahan niyang iginiit na ang bansa ay “iniluklok [sa pwesto] ang isang leader na walang kakayahang maintindihan ang tunay na kalagayan ng Pilipino” [02:45]. Isang pahayag na tila bumabasag sa kasunduan at paggalang na dapat ay umiiral sa isang pinagsamang administrasyon. Ang mga salitang ito ay kasing-bigat ng isang de facto na deklarasyon ng political independence mula sa Pangulo.

Hindi nagtapos doon ang kanyang batikos. Ang buong alyansa, ang pundasyon ng kanyang pagtakbo, ay tinawag niyang “isang mapanganib na pagsasanib pwersa ng isang administrasyong walang kakayahan” [03:02]. Ang paggamit ng salitang “mapanganib” ay nagpapahiwatig ng isang paniniwala na ang kasalukuyang pamahalaan ay hindi lamang walang kakayahan, kundi isang seryosong banta sa kaligtasan at kinabukasan ng Pilipinas. Ang kanyang depensa, na “Hindi ako ang problema ng Pilipinas. Hindi Duterte ang problema ng Pilipinas” [03:02], ay tila isang pag-iwas sa responsibilidad, na lalong nagpaigting sa isyu. Ang kanyang mga pahayag ay nag-iwan ng isang malinaw na tanong: Kung walang kakayahan ang Pangulo, at siya ang Bise Presidente, ano ang implikasyon nito sa kanyang posisyon at sa kanyang pagiging katuwang sa pamamahala? Ang kanyang pag-atake ay tila isang senyales ng kumpletong pagtalikod sa kanyang dating partner, na nagpapahiwatig ng isang mas malaking ambisyon o kaya naman ay isang desperadong pagtatanggol sa kanyang sarili.

Sa Likod ng Aso: Ang Panggigipit sa DOJ

Kasabay ng pag-init ng mga isyu, si VP Sara mismo ay humarap sa isang matinding legal na pagsubok. Personal siyang dumalo sa preliminary investigation ng Department of Justice (DOJ) nitong Biyernes, Mayo 9, hinggil sa reklamong inciting to sedition at grave threats na isinampa laban sa kanya ng National Bureau of Investigation (NBI) [00:58]. Ang reklamo ay nag-ugat sa kanyang kontrobersyal na pahayag noong nakaraang taon tungkol sa isang indibidwal na umano’y may planong masama sa kanya, at kung pababayaan, ay maaari ring maging banta kay Pangulong Marcos, First Lady Liza Araneta-Marcos, at House Speaker Martin Romualdez [01:33].

Bagama’t iginiit ni VP Sara na ang kanyang pahayag ay tungkol lamang sa “pangamba sa kanyang buhay” at hindi isang pagbabanta sa Pangulo [01:50], ang kanyang presensya sa DOJ ay nagpapahiwatig ng bigat ng sitwasyon. Ang pagharap niya sa legal na proseso sa gitna ng matinding pulitikal na hidwaan ay nagpapakita ng isang pattern ng pag-ipit o political siege na kanyang nararanasan. Ang tila sunud-sunod na pag-atake sa kanyang personalidad at posisyon ay nagbibigay-kulay sa kanyang mga pahayag laban sa administrasyon—na maaaring isang pagtatanggol o isang preemptive strike laban sa mga inaasahang susunod na legal o pulitikal na hakbang laban sa kanya. Ang pagiging Bise Presidente ay tila hindi na sapat na panangga laban sa matinding galit ng kanyang mga dating kaalyado. Ito ay nagpapatunay na ang rule of law, o ang paggamit nito, ay ginagamit upang maningil sa mga tumatalikod sa kasunduan.

Ang Pamatay na Ganti: Binatikos si Duterte sa DepEd Failures

Hindi nagtagal ang sagot ng Palasyo. Sa isang press briefing, nagbigay ng devastating counter-attack si Presidential Communication Office Undersecretary Atty. Claire Castro [02:08]. Diretsahang sinagot ni Atty. Castro ang mga akusasyon ni VP Sara, na nag-iwan ng mas matinding impact dahil nagmula ito sa opisyal na tagapagsalita ng administrasyon.

“Diretsahang iginiit ni Attorney Claire Castro na si VP Sara umano ang mismong pumalpak at gumawa ng anomalya sa pagiging kalihim niya noon sa Department of Education” [02:27]. Ito ang pinakamalakas na rebuttal, na binabalik ang akusasyon ng kawalan ng kakayahan sa pinagmulan nito. Tinawag pa ni Castro na ang paglalarawan ni Duterte sa isang “walang kakayahang leader” ay “mukhang ang dini-describe niya po ay ang kanyang sarili at ang pamilya Duterte” [04:12]. Ang pananalitang ito ay hindi na lang pulitika; ito ay personal at may layuning sirain ang kanyang moral at track record bilang isang lider. Ang akusasyon ni Castro ay may layuning i-discredit ang kanyang mga sinasabi at ipahayag sa publiko na bago niya batikusin ang Pangulo, dapat ay tiningnan muna niya ang kanyang sariling rekord, lalo na sa isang kritikal na ahensya tulad ng DepEd.

Ang tugon na ito ay nagpapatunay na ang Palasyo ay handa na sa all-out political war. Ang dating pag-iingat at paggalang sa posisyon ng Bise Presidente ay tuluyan nang nawala. Ang bawat pahayag ni VP Sara ay sasagutin ng may mas matinding bigat, na hindi lang nagpapawalang-sala sa Pangulo, kundi naglalantad ng mga isyu na matagal nang binabatikos sa nakalipas na mga taon. Ang pag-ungkat sa mga isyu sa DepEd ay isang estratehikong hakbang upang ilihis ang usapin mula sa kakayahan ng kasalukuyang Pangulo patungo sa nakaraang kapalpakan ng kanyang kritiko.

Ang Konkretong Ebidensya: Laptops, Nutribun, at Ghost Students

Upang patunayan ang punto ng “pagkapabayaan,” inungkat ni Atty. Castro ang mga detalye ng mga umano’y kapabayaan at anomalya sa ilalim ng panunungkulan ni VP Sara sa DepEd. Ang mga detalyeng ito ay nagbigay ng kongkretong ebidensya upang patunayan na ang isyu ng incompetence ay dapat na nakatuon kay VP Sara mismo, hindi kay PBBM.

Pinaalala ni Castro ang nakaraang pag-amin ni VP Sara, na nagsabing: “I do not come from the education sector. I don’t have an education background. So I cannot review what they are doing and I rely on their expertise and all the stakeholders who did the review” [04:39]. Ayon kay Castro, ang pag-amin na ito ay nagpakita ng “kapabayaan” sa sektor ng edukasyon [03:30]. Ang pag-amin ng kawalan ng kaalaman ay isinalin ng Palasyo bilang pag-abandona sa mahahalagang proyekto.

Ang mga sumusunod na halimbawa ay nagbigay ng matinding emosyonal at pinansyal na bigat sa akusasyon:

Ang Imbentaryo ng Laptop: Binanggit ang 1.55 milyong DepEd laptops na naiwan sa mga bodega simula pa noong 2020 at hindi nagamit ng mga estudyante [05:08]. Ito ay isang matinding kapabayaan sa panahon na kritikal ang online learning at pilit na umaasa ang mga mag-aaral sa tulong ng pamahalaan. Ang mga kagamitan na ito ay dapat na ginagamit upang makatulong sa pag-aaral ng mga kabataan, ngunit nanatili itong naka-stock at hindi napakinabangan.

Ang Anomalyang Pagkain: Mas matindi pa ang isyu ng panis na gatas at inaamag na Nutribun na para sana sa mga public school students. Ito ay nagkakahalaga ng P5.7 Bilyon at hindi napakinabangan ng mga bata [05:32]. Ang pagkawala ng pondo at pagkain na sana ay makakatulong sa nutrisyon ng kabataan ay nag-iiwan ng malalim na sugat sa publiko. Ang isyu ng maling pamamahala sa pondo at pagkain para sa mga bata ay naglalantad ng seryosong problema sa due diligence at accountability.

Ang ‘Ghost Students’: Inungkat din ang kaso ng ghost students kung saan nakarecover ng P65 Milyon ang DepEd, na nagpapahiwatig ng maling paggamit ng pondo sa ilalim ng nakaraang administrasyon [05:50].

Ang paglalahad ng mga detalyeng ito ay nagsilbing knockout punch laban sa moral authority ni VP Sara. Sa halip na maging biktima, siya ngayon ang nasa depensiba, inakusahan ng pagpapabaya sa mga sektor na dapat niyang pinoprotektahan, partikular ang mga kabataan. Ang mga datos na ito ay ginamit ni Castro upang igiit na “kaya po tayo’y umaayon sa sinasabi niyang pinagbabayaran natin ngayon ang pagpili ng maging leader. So hindi po ba siya ang problema ng basa or isa sa mga problema ng bansa?” [06:14].

Ang Isyu ng ‘Fake News’ at ang Nakaambang Legal na Banta

Dagdag pa rito, muling inungkat ang isyu kung saan tinawag ni Atty. Castro si VP Sara bilang “source ng fake news” na kumakalat laban kay First Lady Liza Araneta-Marcos [06:26]. Ang akusasyong ito ay nagdadagdag ng isa pang layer ng personal at matinding pag-atake. Ipinapakita nito na ang hidwaan ay hindi lang tungkol sa polisiya, kundi umabot na sa antas ng pag-atake sa personal na buhay at integridad, lalo na sa asawa ng Pangulo.

Bagama’t nilinaw ni Castro na “Sa ngayon po wala pa po” ang plano ng administrasyon na sampahan ng kaso si VP Sara dahil dito [06:40], ang pagpapanatili ng option na mag-file ng kaso ay tila isang nakabiting banta na nagpapalaki sa presyon kay VP Sara. Ang mensahe ay malinaw: Ang bawat paglipat at pananalita ni Bise Presidente ay binabantayan ng administrasyon, at anumang pagkakamali ay maaaring magresulta sa legal na pagganti.

Ang Kinabukasan ng Pamamahala at ang Kapakanan ng Bayan

Sa kabila ng matinding sagutan, tinalakay din ni Castro ang mga isyu tulad ng pagkabigo ng reklamong impeachment laban kay Pangulong Marcos na isinampa ng ilang indibidwal [07:09], na nagpapakita ng pangkalahatang suporta sa Kongreso para sa administrasyon—isang kritikal na senyales sa numbers game ng pulitika [08:22]. Binanggit din ang tagumpay sa pagpapababa ng self-rated poverty [08:56], na tila sinasagot ang isyu ng kakayahan at pag-intindi sa kalagayan ng Pilipino sa pamamagitan ng datos na nagpapakita ng pag-angat.

Gayunpaman, ang sentro ng atensyon ay nananatili sa nagkakalasong relasyon ng dalawang pinakamataas na pinuno ng bansa. Ang labanan na ito ay isang malinaw na indikasyon na ang UniTeam ay hindi na lamang nabuwag, kundi nagiging Anti-Team. Ang pulitikal na tensyon ay mataas, at ang mga akusasyon ng kawalan ng kakayahan at pagpapabaya ay nag-iiwan ng malaking tanong sa publiko: Saan patungo ang Pilipinas kung ang mga namumuno ay hindi nagkakaisa at nagtitiwala sa isa’t isa?

Ang bawat mamamayan ay tinatawagang maging mas mapanuri. Ang mga isyu ay hindi na lamang mga usapin sa likod ng saradong pinto ng Malacañang; ito ay lantaran at may kinalaman sa hinaharap ng edukasyon, ekonomiya, at pulitikal na katatagan ng bansa. Ang digmaang ito ay nagpapaalala na sa pulitika, walang permanenteng kaibigan, tanging permanenteng interes. At sa kasalukuyan, ang interes ng dalawang panig ay malinaw na hindi na magkatugma, na nagbabanta ng mas matinding kaguluhan sa pulitikal na entablado, at nagpapahina sa imahe ng bansa sa buong mundo. Kailangan ng mga Pilipino ng matatag at nagkakaisang pamumuno, hindi isang battle royale na naglalaro sa isyu ng kakayahan habang nakasalalay ang kinabukasan ng bansa.

Full video: